Koning alleskunner

Het is theevisite op het hoogste niveau. Deze week brengen onze koningin en kroonprins een staatsbezoek aan Thailand, het land met de meest veelzijdige koning ter wereld.

Hoe handig zou het zijn als -in tijden van droogte -het koningshuis voor regen kon zorgen?

Voor de meeste vorsten is dat te veel gevraagd. Maar koning Bhumibol Adulyadej (75) van Thailand kreeg vorig jaar mei het patent op een heuse regenmaker. De vinding is niet bedoeld als grap. Nee, de koning wilde een oplossing voor de rampspoed die de boeren in sommige afgelegen Thaise provincies met de regelmaat van de klok treft.

Als het aan hem ligt zal de overheid in tijden van extreme droogte met enkele vliegtuigen zélf zijn (koude en warme) wolken creëren en die zo bewerken dat koele, grote druppels alras neerdalen op de verdorde akkers.

Eureka! Miljoenen stervelingen kennen de ervaring niet; de briljante ingeving, het lampje dat gaat branden, het inzicht dat daagt. De koning van Thailand grossiert erin. Op de uitvindersbeurs in Brussel werd hij in 2000 gekozen tot 'uitvinder van het jaar', een eer die hem ook bij andere gelegenheden al ten deel viel. Ditmaal was het zijn waterzuiveringsapparaat, Model RX2, dat met zuurstof verontreiniging uit water haalt. Weer zo'n gepatenteerde vinding; die uitsluitend dient te worden aangewend voor het algemeen nut.

De inwoners van Thailand zijn met recht trots op z'n vondsten. Bangkok alle dagen verstopt door het verkeer? De koning bedenkt een wonderbaarlijk effectieve fly-over. Zwangere vrouwen vast in de file? Bhumibol komt met een brigade van vroedvrouwen. De rij slimme vindingen is eindeloos. Een aftelklok boven verkeerslichten, een nieuwe manier van boeren -het houdt niet op.

Als maandag koningin Beatrix en kroonprins Willem-Alexander landen op het militaire vliegveld bij Bangkok zullen zij echter niet worden opgewacht door een professor Zonnebloem. Integendeel. Koning Bhumibol, de negende Rama in de Chakri-dynastie, is de langst regerende koning ter wereld. Hij heeft meer ervaring met de troon dan koning Beatrix én prinses Juliana samen. Hij overleefde meer crises dan iemand zich zou wensen: 17 staatsgrepen, verschillende junta's, 15 nieuwe grondwetten, 24 premiers. De legervoertuigen gierden soms door de straten, de kogels vlogen over en weer, bloed vloeide rijkelijk, de economie explodeerde bijna van oververhitting, maar in Thailand bleef een instituut overeind: de koning.

Afgelopen maand veranderde heel Bangkok ter zijner ere in een groot decor van bloemstukken, vlaggen en portretten. Op die afbeeldingen staat hij bijna altijd hetzelfde. Een bezweet gezicht, een flinke bril, zijn hand nadenkend aan zijn kin, en voor zijn borst bungelt -vaak -een forse camera, alsof hij de eerste de beste toerist is. De vriendelijkheid spreekt uit alles.

Zijn 75ste verjaardag werd op vijf december ('Vaderdag') groots gevierd, net als midden jaren 90 zijn 50-jarige jubileum. Ditmaal was er voor de koning een bijzonder geschenk. Thailand had de strijd tegen drugs gewonnen dan wel onder controle, zo deelde premier Thaksin mee. 2500 drugscriminelen waren gedood, een veelvoud belandde in de cel. Een mooi resultaat voor een land waar drugs een snel groeiend probleem was.

Verder waren er vele cadeaus. De vijf grootste industriëlen van het snel moderniserende land hadden hem al getrakteerd op de grootste diamant ter wereld. De bloemen bedekten de straat voor zijn paleis en het volk juichte. Dat de koning nog maar lang zijn professie mag uitoefenen; dat zijn portret nog maar lang alle huizen, bedrijven en billboards mag sieren. Want de Thai houden van Bhumibol, onwezenlijk veel. Bhumibol is wijs, staat boven de partijen en denkt alleen aan het belang van zijn volk. Zijn status is bij het goddelijke af. Hij is, zo zeggen ze in Bangkok liefdevol, 'papa Thai'. Hem beledigen is een misdrijf. Maar wie in Thailand zou dat ook willen?

Het gekke is: hij werd nooit voor de troon geboren. Toen koningin Beatrix een prinsesje was, en het Nederlandse koningshuis nog maar net terug in het naoorlogse Nederland, beleefde Thailand zijn diepste constitutionele crisis.

Nadat in 1932 de grootvader van Bhumibol in een tamelijk geweldloze revolutie de absolute macht was ontnomen, werd Bhumibols broer, Anand Mahidol -een student die op dat moment net als Bhumibol in Zwitserland studeerde -op de troon gezet. Lang zou het niet duren; in 1946 werd hij, net 20, met een gapende kogelwond in zijn voorhoofd in de slaapkamer van het koninklijk paleis aangetroffen. De mysterieuze dood is nooit opgehelderd. Kort daarop werd de 18-jarige Bhumibol vanuit Lausanne ingevlogen en beëdigd tot negende koning. Hij mocht zijn studie in Zwitserland afmakenen besteeg in '50 de troon.

Over de dood van zijn broer heeft hij zich maar één keer uitgelaten, in een interview met een Amerikaanse journalist. ”Het was geen ongeluk, geen zelfmoord. Wat er is gebeurd, is mysterieus -politiek”, zei hij met tranen in de ogen. In ' 54 werden drie paleiswachten geëxecuteerd, maar boze tongen beweerden later dat Bhumibol zelf de hand in de dood van zijn broer had.

In Massachussets, in de Verenigde Staten, kwam hij ter wereld. Zijn vader studeerde er medicijnen aan de universiteit.Hij wordt tegenwoordig in Thailand aangeduid als de 'grondlegger van de moderne Thaise geneeskunde', wat moeilijk voor te stellen is. Hij overleed toen Bhumibol nog maar twee was.

Bhumibol bracht zijn jeugd door in Zwitserland en studeerde werktuigbouwkunde.Hij was, net als zijn broer Anand, een vlotte prins, die graag reed in snelle sportwagens en zich veel ophield in jazzclubs. Vooral zijn liefde voor de zwarte muziek was groot. Hij speelt klarinet en saxofoon, en deed dat toen al zo verdienstelijk dat hij speelde met heuse sterren uit de jazz, zoals trompettist Louis Armstrong, bandleider Benny Goodman en de allereerste 'stagediver', vibrafonist Lionel Hampton. ”Ik zou hem zo aannemen”, zei Goodman ooit.

Bhumibol was niet voorbestemd voor de troon, maar voor de showbusiness, zo leek het. Hij schreef talloze songs, zoals Blue Night, een van de hits uit Michael Todd's Peep Show, een revue uit 1950. Bij de credits voor het muziekstuk, dat ook op plaat verscheen, is nog steeds te zien: composed and arrangedby Bhumibol Adulyadej, His Royal Highness of Thailand.

In hetzelfde jaar was het uit met de pret. In een door militairen geregeerd land nam hij plaats op de troon. Kort daarvoor had hij in Europa zijn huidige vrouw ontmoet, koningin Sirikit, de dochter van de Thaise ambassadeur in Parijs. Het was liefde op het eerste gezicht, die tot op de dag van vandaag voortduurt. Zijn liefde is zelfs zo groot dat Bhumibol als eerste Thaise koning in de dynastie besloot om monogaam door het leven te gaan. Een flink contrast met zijn grootvader, die maar liefst 56 vrouwen had en 82 kinderen. Of zijn overgrootvader, met 92 vrouwen en 77 kinderen.

Nog steeds geldt de Thaise koninklijke familie door dit gebruik als een van de omvangrijkste vorstenfamilies ter wereld. Door de enorme aantallen klein-en achterkleinkinderen is er inmiddels overal in Thailand koninklijk bloed te vinden, bij redacteuren van kranten en tv-stations, acteurs in pastareclame's en speelfilms tot aan taxichauffeurs, straatvegers en loodgieters toe. ”Als er een toilet op het paleis niet goed doorspoelt, zal er altijd een loodgieter worden gevraagd met een koninklijke afstamming. Het blijf toch familie”, zei in 1998 een familielid daarover.

Zeven dagen voor zijn troonbestijging trouwde hij met zijn geliefde Sirikit. Daarop volgden evenzoveel jaar waarin Bhumibol een leven leidde in de schaduw van de militairen, totdat hij eind jaren 50 werd ontdekt om het regime legitimiteit te verschaffen. Vanaf die tijd reisde de koning onvermoeibaar naar alle 76 provincies. Om boeren en plattelanders te bezoeken, om hun levenswijze in ogenschouw te nemen. Die bezoeken leverden hem een ongekende populariteit op bij de lokale bevolking, vooral toen bleek dat de koning kon zorgen voor stroom, medicijnen of water.

De foto's uit die tijd laten een jongeman zien met stafkaart, potlood, wijzend in de verte -geheel anders dan al zijn voorgangers; koningen die vooral afstand hielden van het volk en het liefst in luxe hotels in het buitenland vertoefden.

Dat reizen naar het platteland is Bhumibol zijn verdere leven blijven doen; hij verkreeg er de eindeloze loyaliteit mee van de Thai. De koning hielp de boeren. Om monocultures te bestrijden, het verbouwen van één enkel gewas, schreef hij de boeren een nieuwe methode voor, volgens koninklijke formule. Eenderde van de grond moest worden ingericht voor rijst, eenderde als reservoir voor visteelt, eenderde voor fruit en een tiende voor wat kleinvee of iets anders. Op die manier, zo hield hij de bevolking voor, konden ze altijd voorzien in hun eigen voedsel, ook als de markt tegenzat. Als extra konden ze dan wat groente telen die ze zélf konden aanbieden op de markt-. Zélf, volgens Bhumibol, omdat ze alleen zo bemerkten voor welke gewassen belangstelling was en aan welke verdiend kon worden.

Dergelijke wijze methoden ontstonden in Bhumibols brein even gemakkelijk als technische uitvindingen. Toch moet als zijn belangrijkste prestatie worden gerekend, dat hij in al die decennia erna zich wist te vrijwaren van politieke stellingname, terwijl de bestuurlijke machthebbers kwamen en gingen. De koning was goed, stond boven de partijen, dat was het beeld dat overbleef.

De afgelopen 30 jaar bleek overigens wel een aantal malen hoe groot de invloed van de koning ook in de politieke arena was. Hij bemoeide zich in 1973 voor het eerst rechtstreeks met een staatsgreep en riep publiekelijk de strijdende partijen tot de orde, wat dírect een wonderbaarlijk effect had. In 1981 opende hij de paleispoorten voor een vluchtende gekozen premier. In 1985 liet hij, na grote studentenonlusten, studenten toe op zijn terrein. En in 1992 greep hij in op een moment dat in Bangkok tientallen doden en honderden gewonden vielen, doordat generaal Suchinda in conflict raakte met de democratiseringsbeweging. Hij gebood Suchinda en de voorman van de democraten op het paleis en ontving hen onder het oog van draaiende televisiecamera's.

In Thailand verplicht het protocol dat onderdanen hun hoofd lager houden dan dat van de koning. Bhumibol ontving hen gezeten op een laag krukje waardoor de generaal kruipend naar de koning toe moest. Beiden kregen een schrobbering. Hier was maar één iemand de baas, zo was de boodschap in de rechtstreekse tv-uitzending, en dat was de koning. De onlusten waren direct voorbij. De generaal zou enkele dagen later het land verlaten.

Op pagina R4

Problemen met opvolger

vervolg van pagina

KONING BHUMIBOL

Problemen met opvolger

Voor koning Bhumibol en koningin Sirikit is het niet voor het eerst, als zij maandag Beatrix ontvangen. Als prinses was zij in 1963 al officieel op staatsbezoek met koningin Juliana en Prins Bernhard. Zij kreeg toen een ere-doctoraat. Iets waar koning Bhumibol overigens zelf recordhouder in is; volgens het Guinnes Book of Records heeft hij er 136 (stand 2002). Op het programma staan de komende week ook enkele plekken die ze destijds opzocht, zoals de beruchte brug over de rivier Kwai.

Go to Thailand Gek Club